این رسم الخط فارسی نیست

مقدمهی مترجم پژوهش و ترجمه از رُزا جمالی(در صورتِ نقلقول نام مترجم و پژوهشگر ذکر شود.)توماس استرنز الیوت در سال ۱۸۸۸ در سنت لوئیس آمریکا به دنیا آمد، به هاروارد رفت و تحصیلات خود را در رشتهی فلسفه تا مقطع دکترا ادامه داد. در هاروارد با گروه ادبی آروین ببیت آشنا شد که ادبیات عصر رمانتیک را نمی پسندیدند  و به ادبیات عصر الیزابت و  روزگارِ جیمز علاقمند بودند. در این دوران الیوت به عرفان هندی بسیار علاقمند می شود. پیش ازین با ترجمههای فیترجرالد از شعر خیام هم آشنا بود. اولین اشعارش در مجلهی شیکاگو ریویو منتشر میشود و از فعالیتهای مهم مطبوعاتی اش اینکه او سردبیر مجله معتبر کرایتریون به معنی معیار  بوده است و بعدها به انتشارات فیبر اندر فیبر میپیوندد.الیوت در نیمهی دوم زندگی اش به انگلستان مهاجرت می کند و با ویویان زنی نویسنده ازدواج میکند گرچه ازدواج موفقی از آب در نمی آید زیراکه آشفتگیهای روحی ویویان شاعر را میآزارد. آشنایی اش با ازراپاوند از اتفاقات بسیار مهم زندگی اوست چرا که ازراپاوند دست نویس "زمین سوخته" را برایش ویرایش می کند و از حشو و زواید آن میکاهد. این شعر از ارجاعات بسیاری به تاریخ، اساطیر و ادیان برخوردارست و فرهنگنامه ای را در خود درونی ساخته است. این شعر که از ماهیتی چندصدایی برخوردارست سطوح مختلف زبانی را در خود درونی کرده است، از زبانی فاخر و شاعرانه تا ادبیات کوچه و بازار و به قول باختین نمایشی چند صدایی از لایههای مختلفی از زبان است. این شعر محصول اروپای پس از جنگ است و سرخوردگی انسان معاصر را به خوبی نشان می دهد و در انتها با اوراد هندی و آرزوی آرامش و صلح به پایان می رسد.الیوت به شاعران موسوم به این رسم الخط فارسی نیست...

Louise Gluck Translated into Persian by Rosa Jamaliزنبقِ وحشیگزینهی شعرهایلوئیز گلوکترجمهی رُزا جمالیمتن گفتگوآرمان ملی- هادی حسینینژاد: رُزا جمالی (شاعر، نویسنده، مترجم و پژوهشگر ادبی) دانش آموخته کارشناسی ارشد ادبیات انگلیسی از دانشگاه تهران است. در کارنامه ادبی او 6مجموعه شعر، یک نمایشنامه، یک مجموعه مقاله، دو آنتولوژیِ ترجمه شعر انگلیسی و 7 کتاب در عرصه ترجمه شعر جهان قرار دارد؛ هرچند که بیشتر او را به عنوان شاعری پیشرو میشناسیم. او اخیرا کتابی را با نام «زنبق وحشی» بههمراهی نشر ایهام روانه بازار کرده است که دربردارنده ترجمههای او از اشعار لوئیز گلوک، برنده نوبل ادبی 2020 است؛ شاعری که به گفته جمالی، از زنان نمینویسد؛ بلکه زنانه مینویسد.چرا لوئيز گلوک قبل از گرفتن جايزه نوبل در ايران شناخته شده نبود و با اينکه قبل از اين برنده جوايزي نظير پوليتزر و جايزه کتاب آمريکا هم شده بود و کُرسي ملکالشعرايي آمريکا را هم برعهده داشت، مطلب درخوري از او به فارسي نخوانده بوديم؟براي جواب دادن به اين سوال بايد کمي به آسيبشناسي جريانهاي ترجمه شعر بپردازيم، دورههايي بوده که مترجمان ما بيشتر به شاعران اجتماعي و اعتراضي توجه نشان ميدادند؛ شاعراني چوم نرودا، لورکا، الوار، لنگستون هيوز، شاعران هارلم، ماياکوفسکي، بوکوفسکي و... جريان شعر زبان، نسل بيت و پستمدرن آمريکا هم که در ايران به عنوان مُد روز، مورد توجه برخي قرار گرفته، همه کانونهاي شعر انگليسي زبان را شامل نميشود و مترجمان و مولفان کمي داريم که تمام سبکها و سياقهاي مرسوم در شعر انگليسي را در آنتولوژيها و کتابهاي پژوهشي خود پوشش داده باشند و به آموزش علمي آن به مخاطب فارسي زبان همت گماشته باشند. متأسفانه ما این رسم الخط فارسی نیست...

آنوشا نیکسرشت: برای شروع فکر میکنم خوب باشد که هرکدام از شما عزیزان تعریفی از مفهوم زبان در شعر که مدنظر دارید بفرمایید که در این قدم اول به توافقی کلی دربارهی زبان در شعر برسیم که در ادامه مبنای صحبت ما باشد.رزا جمالی: شعر در کل ماهیتی تعریفنشدنی دارد. تعریف زبان در شعر هم چیز پیچیدهایست. به هر حال، شعر هنریست که در زبان اتفاق میافتد، ولی جدای از آن، ما سینمای شاعرانه داریم و هنرهای دیگری داریم که شاعرانه میشوند. در شعر این شاعرانگی در زبان اتفاق میافتد. به هر حال ابزار شعر زبان است و بنابراین این قالبی که برای انتقال لحظه و شهود شاعرانه و انتقال کشف مشاهدات شاعرانه استفاده میشود زبان است و این اهمیت دارد که شاعر چطور از زبان استفاده کند و چقدر زبردستی داشته باشد در چیدمان، در محور جانشینی و در محور همنشینی، در انتخاب واژگان، در وسواس و دقت شاعرانهای که نسبت به کلمات دارد و اینکه کلمات چگونه از صافی ذهنش بگذرند. ما مترادفهای بسیاری داریم، ما دایرهی وسیعی از واژگان داریم. اینکه شاعر بتواند با وسواس تمام زبان را به خدمت آن لحظهی شاعرانه، به خدمت آن امر شاعرانه، به خدمت کشف و شهود دربیاورد این مسئله مهم است. چیزی که ما خوانده ایم، بهعنوان مبحثی که فرمالیستهای روس مطرح کردند، بین زبان معیار و زبان شاعرانه و ادبی تفاوتهایی وجود دارد. زبان معیار برای انتقال مفهوم و پیام است برای اینکه دو نفر با هم ارتباط برقرار کنند، ولی زبان ادبی زبانیست که از زبان معیار جدا شده است و به یک ماهیت خودارجاعی رسیده است و باید ببینیم که چگونه این زبان از ماهیت رسانهای خودش خارج شده است و ماهیت ادبی پیدا کرده است.علی قنبری: پیرو صحبتهای خانم جمالی، زبان را میتوانیم از منظرهای مت این رسم الخط فارسی نیست...